ساختار و عملکرد طبیعی ریه ها
ریه ها شامل دو اندام اسفنج مانند در قفسه سینه هستند. ریه سمت راست دارای ۳ بخش است که لوب نامیده می شود. ریه سمت چپ ۲ لوب دارد. ریه چپ کوچکتر است زیرا قلب فضای بیشتری را در آن سمت بدن اشغال می کند. هنگام تنفس، هوا از طریق دهان یا بینی وارد می شود و از طریق نای وارد ریه ها می شود. نای به لوله هایی به نام برونش (نایژه) تقسیم می شود که وارد ریه ها شده و به نایژه های کوچکتر تقسیم می شود. به این شاخه های کوچکتر، برونشیول (نایژک) گفته می شود. در انتهای برونشیول ها کیسه های هوایی کوچکی وجود دارد که به نام آلوئول شناخته می شوند. آلوئول ها اکسیژن را از هوای استنشاقی وارد خون می کنند و هنگام بازدم دی اکسید کربن را از خون خارج می کنند. دریافت اکسیژن و بیرون کردن دی اکسید کربن از وظایف اصلی ریه ها می باشد. سرطان ریه معمولا در سلولهای پوشاننده برونشها و بخشهایی از ریه مانند برونشیول ها یا آلوئول ها شروع می شود. یک لایه پوشش نازک به نام پلورا ریه ها را احاطه کرده است. پلورا از ریهها محافظت کرده و به آنها کمک میکند تا در حین تنفس به سمت دیواره قفسه سینه به جلو و عقب بلغزند. در زیر ریه ها، یک عضله نازک و گنبدی شکل به نام دیافراگم، قفسه سینه را از شکم جدا می کند. هنگام تنفس، دیافراگم به سمت بالا و پایین حرکت کرده و هوا را به داخل ریه ها وارد و از آنها خارج میکند.
سرطان ریه چیست؟
سرطان ریه (به انگلیسی: Lung cancer) نوعی بیماری است که مشخصه آن رشد کنترلنشده سلول در بافتهای ریه است. اگر این بیماری درمان نشود، رشد سلولی میتواند در یک فرایند به نام متاستاز (Metastasis)به بیرون از ریه گسترش پیدا کند و به بافتهای اطراف یا سایر اعضای بدن برسد. اکثر سرطانهایی که از ریه شروع میشوند، به نام سرطانهای ابتدایی ریه، کارسینوماهایی هستند که از بافت پوششی نشات میگیرند.
انواع سرطان ریه
سرطان ریه سلول غیر کوچک یا سرطان ریه سلول بزرگ (NSCLC)
حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد سرطان های ریه NSCLC هستند. زیرگروه های اصلی NSCLC عبارتند از آدنوکارسینوم، کارسینوم سلول سنگفرشی و کارسینوم سلول بزرگ. این زیرگروهها که از انواع مختلف سلولهای ریه شروع میشوند، بهعنوان NSCLC گروهبندی میشوند، زیرا درمان آنها اغلب مشابه است.
آدنوکارسینوم (Adenocarcinoma): آدنوکارسینوم از سلولهایی شروع می شوند که به طور معمول موادی مانند مخاط ترشح می کنند. این نوع سرطان ریه عمدتا در افراد سیگاری یا افرادی که قبلا سیگاری بودند، رخ میدهد. همچنین شایعترین نوع سرطان ریه در افراد غیر سیگاری است. در خانمها شایع تر از آقایان بوده و احتمال بروز آن در افراد جوانتر نسبت به سایر انواع سرطان ریه بیشتر است. آدنوکارسینوم معمولا در قسمت های بیرونی ریه دیده میشود.
کارسینوم سلول سنگفرشی (Squamous cell carcinoma): از سلولهای سنگفرشی شروع می شود که سلولهای مسطحی بوده و داخل مجاری هوایی در ریه ها را می پوشانند. آنها اغلب با سابقه سیگارکشیدن در بیمار مرتبط بوده و تمایل دارند در قسمت مرکزی ریه ها، نزدیک راه هوایی اصلی (برونش) یافت شوند.
کارسینوم سلول بزرگ (Large cell carcinoma): کارسینوم سلول بزرگ می تواند در هر بخشی از ریه ظاهر شود. تمایل به رشد و گسترش سریع داشته که می تواند درمان آن را سخت تر کند. زیرگروهی از کارسینوم سلول بزرگ که به عنوان کارسینوم نورو اندوکرین سلول بزرگ (large cell neuroendocrine carcinoma) نامیده می شود، سرطانی با رشد سریع است که بسیار شبیه به سرطان ریه سلول کوچک است.
زیرگروههای دیگر: چند زیرگروه دیگر ازNSCLC، مانند کارسینوم آدنوسکواموس (Adenosquamous carcinoma) و کارسینوم سارکوماتوئید (Sarcomatoid carcinoma)، شیوع کمتری دارند.
سرطان ریه سلول کوچک (SCLC)
حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از تمام سرطان های ریه SCLC هستند و گاهی به آن سرطان سلول جو دو سر شکل نیز می گویند ( زیرا سلولهای این نوع سرطان در زیر میکروسکوپ شبیه جو دوسر دیده میشوند). این نوع سرطان ریه نسبت به NSCLC سریعتر رشد و گسترش مییابد.
عوامل خطر سرطان ریه
استعمال تنباکو
خطر سرطان ریه در افراد سیگاری چندین برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری است در واقع سیگار کشیدن تا حد زیادی عامل اصلی سرطان ریه است. تصور می شود که حدود 80٪ مرگ و میر ناشی از سرطان ریه ناشی از استعمال دخانیات باشد و این تعداد برای سرطان ریه سلول کوچک (SCLC) حتی بیشتر است. بسیار نادر است که کسی که هرگز سیگار نکشیده است دچار SCLC شود. هرچه مدت زمان بیشتری سیگار بکشید و بسته های بیشتری در روز مصرف کنید، خطر شما بیشتر می شود. کشیدن سیگار و کشیدن پیپ تقریباً به یک اندازه باعث ایجاد سرطان ریه می شود. کشیدن سیگارهای سبک نیز، خطر ابتلا به سرطان ریه را به اندازه سیگارهای معمولی افزایش می دهد.
دود دسته دوم
اگر سیگار نمی کشید، تنفس در دود سیگار دیگران (که دود دسته دوم نامیده می شود) می تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهد. تصور می شود که دود سیگار سالانه بیش از 7000 مرگ و میر ناشی از سرطان ریه ایجاد می کند.
قرار گرفتن در معرض رادون
رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی است که از تجزیه اورانیوم در خاک و سنگ حاصل می شود و قابل دیدن، چشیدن یا بو کردن نیست. طبق آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA)، رادون دومین علت اصلی سرطان ریه در این کشور است و علت اصلی ایجاد این سرطان در میان افراد غیر سیگاری است. در فضای باز، رادون بسیار کمی وجود دارد که به احتمال زیاد خطرناک نیست. اما در داخل خانه، رادون می تواند غلظت بیشتری داشته باشد.
قرار گرفتن در معرض آزبست
افرادی که با آزبست کار می کنند (مانند معادن، کارخانه ها، نساجی ها، مکان هایی که از عایق استفاده می شود و کارخانه های کشتی سازی) چندین برابر بیشتر در معرض خطر مرگ در اثر سرطان ریه هستند. خطر سرطان ریه در کارگران در معرض آزبست که سیگار می کشند نیز بسیار بیشتر است. مشخص نیست که قرار گرفتن در معرض آزبست در سطح پایین یا کوتاه مدت تا چه اندازه خطر سرطان ریه را افزایش می دهد.
آلودگی هوا
به نظر می رسد در شهرها، آلودگی هوا خطر سرطان ریه را اندکی افزایش می دهد. این خطر بسیار کمتر از خطر ناشی از استعمال دخانیات است اما برخی از محققان تخمین می زنند که در سراسر جهان حدود 5٪ از کل مرگ و میر ناشی از سرطان ریه ممکن است به دلیل آلودگی هوا باشد.
سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان ریه
اگر به سرطان ریه مبتلا شده اید، خطر ابتلا به این سرطان در خانواده شما بیشتر است. برادران، خواهران و فرزندان افرادی که به سرطان ریه مبتلا شده اند ممکن است خطر ابتلا به آن کمی بیشتر باشد، به خصوص اگر این خویشاوند در سنین پایین تر تشخیص داده شود. مشخص نیست که چه میزان از این خطر ممکن است به دلیل ژن های مشترک در بین اعضای خانواده و چه میزان از تماس خانگی مشترک (مانند دود تنباکو یا رادون) باشد. محققان دریافتند که به نظر می رسد ژنتیک در برخی از خانواده ها با سابقه قوی سرطان ریه نقش دارد.
علائم بارز سرطان ریه
سرطان ریه معمولاً در مراحل اولیه خود علائم و نشانه هایی ایجاد نمی کند. علائم سرطان ریه معمولاً هنگام پیشرفت بیماری بروز می کند.
نشانه ها و علائم سرطان ریه بدخیم می تواند شامل موارد زیر باشد:
سرفه ای که برطرف نمی شود
سرفه کردن همراه با خون ، حتی مقدار کمی
تنگی نفس
درد قفسه سینه
گرفتگی صدا
کاهش وزن بدون دلیل
درد استخوان
سردرد
روش های تشخیص سرطان ریه
روش های بسیاری برای تشخیص سرطان ریه هستند که هرکدام از دقت متفاوتی برخوردارند که در ادامه شرح می دهیم:
عکس برداری از ریه
عکس برداری از قفسه سینه می تواند شامل عکس برداری با اشعه ایکس، ام آر آی و سی تی اسکن ریه می شود. دقت کنید که این روش به تنهایی در تشخیص این نوع سرطان کافی نیست.
سونوگرافی از ریه
یکی از روش های تشخیص سلول های سرطانی ریه سونوگرافی است که در این روش از امواج صوتی استفاده می شود. این روش به میزان تجربه تکنسین بستگی دارد که بتواند درست تشخیص دهد.
آزمایش تنفس (PFT)
اندازه گیری میزان تنفس در آزمایش PFTانجام می شود.
آزمایش خلط سینه
زمانی که سرفه می کنیم و سرفه های خلط دار داریم، این سرفه ها از سمت ریه بالا می آیند. در این صورت با آزمایش بر روی خلط های سینه هم می توان سلول های سرطانی ریه را تشخیص داد. دقت کنید که این روش یک روش تشخیصی دقیق نخواهد بود .
نمونه برداری ریه
همانطور که می دانید نمونه برداری یک روش تشخیص قطعی است برای انواع سرطان می باشد. بیوپسی ریه هم روشی قطعی برای تشخیص سرطان ریه است.
راهکارهای پیشگیرانه از ابتلا به سرطان ریه
موثرترین اقدامی که میتوان برای پیشگیری از ابتلا به سرطان ریه انجام داد این است که سیگار نکشید و اگر قبلاً سیگاری هستید، سیگار را ترک کنید. کاهش قرار گرفتن در معرض سیگار کشیدن غیرفعال نیز یک روش موثر پیشگیری است.
اگرچه خطر ابتلا به سرطان ریه در افراد با مدت زمان و تعداد سیگارهایی که مصرف میکند افزایش مییابد، اما ترک سیگار، حتی پس از سالها مصرف سیگار، میتواند به طور قابل توجهی شانس ابتلا را کاهش دهد.
انجام اقدامات احتیاطی برای محافظت از خود در برابر قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی در محل کار، به عنوان مثال. پوشیدن تجهیزات ایمنی مورد نیاز مانند: ماسک صورت نیز یک اقدام مهم پیشگیری از سرطان ریه است.
مسائل زیر را با پزشک خود در میان بگذارید:
سابقه مصرف سیگار و مدت زمان آن
سابقه سرطان در خانواده
کار با گازوئیل، مواد شیمیایی خاص یا آزبست
هنگام ملاقات با پزشک در مورد علائم، مدت زمان آنها، تاثیر شان بر زندگی روزمره و نگرانی راجع به سرطان صحبت کنید.
