سرطان

سرطان چیست

سرطان نوعی بیماری است که در آن، برخی از سلول های بدن بدون توقف شروع به تقسیم شدن می کنند و به بافت های اطراف گسترش می یابند. سرطان می تواند از هر جای بدن انسان شروع شود که از تریلیون ها سلول ساخته شده است. در حالت نرمال، سلول های بدن رشد می کنند و تقسیم می شوند تا سلول های جدیدی را تشکیل دهند که بدن به آنها نیازمند است. هنگامی که سلول ها پیر می شوند یا آسیب می بینند، آنها می میرند و سلول های جدید جای آنها را می گیرند. هنگامی که سرطان بروز می کند، این روند در هم می شکند و سلول های پیر و آسیب دیده، در حالی که باید بمیرند، زنده می مانند. این سلول های اضافی می توانند بدون توقف تقسیم شوند و ممکن است منجر به تشکیل تومورها شوند.

بسیاری از سرطان ها تومورهای جامد را تشکیل می دهند که توده ای از بافت هستند. سرطان خون، مانند لوسمی ها، تومورهای جامد ایجاد نمی کنند. تومورهای سرطانی بدخیم هستند، به این معنی که می توانند به بافت های مجاور گسترش یافته یا حمله کنند. علاوه بر این، برخی از سلول های سرطانی می توانند از طریق خون یا سیستم لنفاوی به نقاط دوردست بدن سفر کرده و تومورهای جدیدی را به دور از تومور اصلی تشکیل دهند.

برخلاف تومورهای بدخیم، تومورهای خوش خیم به بافت های مجاور گسترش نمی یابند. با این حال، تومورهای خوش خیم در برخی موارد ممکن است بسیار بزرگ باشند و اگر برداشته شوند، معمولاً دوباره رشد نخواهند کرد. در حالی که تومورهای بدخیم ممکن است دوباره رشد کنند.

سرطان یکی بیماری ژنتیکی است، یعنی ناشی از تغییر ژن هایی است که عملکرد سلول ها، به خصوص نحوه رشد و تقسیم آنها را کنترل می نمایند. تغییرات ژنتیکی که باعث سرطان می شوند، ممکن است از والدین به ما به ارث رسیده باشند. همچنین ممکن است در طول زندگی فرد، نتیجه خطاهایی باشد که منجر به تقسیم سلولی شده یا به علت آسیب دیدن DNA در اثر مواجهه با برخی عوامل محیطی باشد. عوامل محیطی که ممکن است منجر به سرطان شوند، شامل مواردی مانند مواد شیمیایی موجود در تنباکو و یا اشعه های ماوراء بنفش خورشید می شود.

سرطان هر فرد ترکیب خاصی از تغییرات ژنتیکی است. با رشد سرطان، تغییرات دیگری نیز رخ خواهند داد. حتی در یک تومور مشابه، سلول های مختلف ممکن است تغییرات ژنتیکی متفاوتی داشته باشند. به طور کلی، سلول های سرطانی در مقایسه با سلول های طبیعی، تغییرات ژنتیکی بیشتری مانند جهش در DNA دارند. برخی از این تغییرات ممکن است نتیجه سرطان باشند، نه علت سرطان.

عوامل موثر در بروز سرطان

هر چیزی ممکن است علت تبدیل سلول های طبیعی بدن به سلول های غیرطبیعی شود. عوامل زیادی هستند که می توانند باعث ناهنجاری سلولی شده و تبدیل به سرطان شوند. برخی از علل سرطان ممکن است ناشناخته باقی بمانند، اما علل شناخته شده ای مانند عوامل محیطی یا سبک زندگی ممکن است منجر به سرطان شوند. ممکن است برخی از این علت ها تحت تأثیر آرایش ژنتیکی فرد قرار بگیرند. گاهی ترکیبی از این علت ها منجر به بروز سرطان می شوند. اگر چه تعیین علت اولیه سرطان دشوار یا غیرممکن به نظر می رسد، اما تحقیقات انجام شده تعدادی از عوامل که به تنهایی یا با هماهنگی با سایر عوامل منجر به سرطان می شوند را شناسایی کرده است. در لیست زیر، برخی از علت های عمده سرطان برشمرده شده است:

قرار گرفتن در معرض ترکیبات شیمیایی یا سمی: بنزن، آزبست، نیکل، کادمیوم، وینیل کلرید، بنزیدین، دود توتون و تنباکو یا سیگار (حاوی حداقل 66 نوع ماده شیمیایی سرطان زا و سموم شناخته شده بالقوه) و آفلاتوکسین.

پرتوهای یونیزه کننده: اورانیوم، رادون، اشعه ماوراء بنفش نور خورشید، پرتوهای آلفا، بتا و گاما و منابع تابش اشعه ایکس

پاتوژن ها: HPV، EBV یا ویروس اپشتین بار، ویروس های هپاتیت B و C، ویروس سارکوم کاپوسی(KSHV)، شیستوسوما، هلیکوباکتر پیلوری و …

ژنتیک: تعدای از سرطان های خاص با ژن های انسانی مرتبط می باشند، از قبیل: پستان، تخمدان، کولورکتال، پورستات، پوست و ملانوما. البته بحث ژنتیک در این راستا بسیار گسترده است و در این مطلب نمی گنجد.

نشانه های اولیه سرطان

خس خس سینه یا تنگی نفس: معمولاً افرادی سرطان ریه دارند یکی از مهمترین نشانه هایی که رشد سرطان را در بدن آنها نشان می‌ دهد، خس خس سینه و تنگی نفس است.

تب یا عفونت: این علایم معمولا در افرادی که مبتلا به سرطان مغز و استخوان می باشند بروز می‌ دهد.

مشکل در بلع: این علایم برای مبتلایان به سرطان گلو است. اما گاهی کسانی که به سرطان ریه نیز مبتلا هستند می توانند این علایم را تجربه نمایند.

ضعف و خستگی: اکثر مبتلایان به انواع سرطان ها زمانی که رشد سرطان در بدن آن‌ها آغاز می گردد ضعف و خستگی را تجربه می‌کنند. با مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات بررسی می ‌شود که فرد مبتلا به چه نوع سرطانی است.

بی اشتهایی: این علامت می تواند برای مبتلایان به سرطان لوزالمعده باشد.

احساس سیری و ناتوانی در خوردن: افرادی که مبتلا به سرطان تخمدان می باشند این علایم را دارند.

گاهی زمانی که رشد سرطان در بدن مبتلایان شروع می ‌شود ممکن است تغییرات بدنی قابل مشاهده ای در بدن افراد رخ دهد. این تغییرات بدنی عبارتند از:

خونریزی مقعدی یا خون در مدفوع: یکی از رایج ترین علایم رشد سرطان روده بزرگ است.

توده در گردن زیر بغل و کشاله ران: این نشانه ی تغییراتی در سیستم لنفاوی است و باید آن را جدی گرفت.

کبودی بیش از حد یا خونریزی زیاد: همانطور که مشخص است، این تغییرات بدنی بسیار غیر عادی می باشد. ممکن است سلول های سرطانی گلبول های قرمز خون را تحت فشار قرار داده باشند و این باعث می شود که خون شما لخته شود.

نفخ یا افزایش وزن شکم: این تغییرات معمولا در مبتلایان سرطان تخمدان رخ می دهد.

کاهش وزن بدون دلیل: به طور کلی یکی از تغییراتی که در مبتلایان به سرطان روده بزرگ و دیگر سرطان های دستگاه گوارش اتفاق می ‌افتد کاهش وزن بدون دلیل می باشد. حتی ممکن است این نشانه ی ابتلا به سرطان های دیگری مانند کبد نیز باشد.

پستان قرمز دردناک و متورم: همه ی ما می دانیم که یکی از رایج ترین سرطان ها در میان زنان سرطان پستان است. در صورتی که خانم ها تغییراتی را در پستان خود مشاهده کرده‌اند باید سریعا به پزشک مراجعه نمایند.

تورم اعضای صورت: زمانی که سرطان در بدن گسترش می یابد، مبتلایان به سرطان ممکن است پف، قرمزی و یا تورم را در صورت خود مشاهده نمایند.

تغییرات در ناخن: نقطه های قهوه ای و سیاه ممکن است بر روی ناخن مبتلایان ایجاد گردد که یکی از نشانه های رشد سرطان پوست در بدن می باشد. گاهی ممکن است این نشانه ها سفید و یا بی رنگ باشد.

درد و یا خونریزی توده روی پوست:  این نشانه ممکن است برای مبتلایان به هر سرطانی رخ دهد. تغییراتی که در بدنتان به وجود می‌آید را جدی بگیرید.

دوره های پریود سنگین و دردناک، خونریزی بین هر پریود

سرطان با تغییرات بدنی و نشانه های غیرمستقیم همراه است اما این موارد می ‌تواند در افراد ،مختلف باشد. در برخی ممکن است نشانه های متاستاز همراه با درد باشد.

دردهای ناشی از رشد سرطان در بدن چگونه است؟

درد در قفسه سینه: درد در قفسه ی سینه نشانه های رشد سرطان برای سرطان ریه است. ممکن است این درد در مبتلایان تا شانه هایشان گسترش یابد.

درد لگن یا شکم: این درد می ‌تواند نشانه رشد سرطان در سرطان تخمدان باشد.

درد در پشت یا کمر: معمولاً مبتلایان به سرطان کبد و پستان این درد را تجربه می کنند.

ناراحتی معده: افرادی که سرطان معده یا روده بزرگ آنها گسترش یافته است این درد را تجربه می کنند.

درد در دوره های پریود: این درد در  کسانی که مبتلا به سرطان آندومتر و رحم می باشند اتفاق می افتد.

روش های شناسایی سرطان

تشخیص سرطان شامل فرآیندی چند مرحله می باشد. اغلب بیماران به دلیل وجود برخی از علائم به پزشک خود مراجعه می کنند. گاهی اوقات سرطان به طور اتفاقی یا پس از انجام غربالگری کشف می شود. به طور کلی سرطان ها به روش های مختلفی تشخیص داده می شوند. اما تشخیص دقیق سرطان یا تشخیص سرطان همواره مستلزم معاینه و بررسی های دقیق می باشد. پس از معاینه بالینی توسط پزشک، بیمار ممکن است روش های مختلف تصویربرداری را انجام داده و برای انجام آزمایش به آزمایشگاه ارجاع داده شود.

به منظور تشخیص سرطان از روش های مختلفی همچون تصویربرداری، آزمایش های آزمایشگاهی (از جمله آزمایش نشانگر تومور)، بیوپسی تومور، معاینه آندوسکوپی وآزمایش ژنتیکی باشد که در ادامه به بررسی هر یک می پردازیم:

معاینه بالینی بیمار

در معاینه بالینی، پزشک پیشینه خانوادگی بیمار و نمودارها را از متداولترین عوامل خطر سرطان در نظر می گیرد.

تصویربرداری

تشخیص سرطان اغلب شامل تصویربرداری رادیولوژی است. همچنین از تصویربرداری برای بررسی شیوع سرطان و پیشرفت درمان و پایش سرطان استفاده می شود.

سی تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری (CT)

رایج ترین روش تصویربرداری که برای تشخیص سرطان و نظارت بر شیوع آن مورد استفاده قرار می گیرد. سی تی اسکن یک روش غیر تهاجمی و بدون درد می باشد. اسکن CT با استفاده از اشعه X انجام می شود.

تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)

روشی است که از میدان های مغناطیسی قدرتمند استفاده می کند. مواردی که در آن از MRI ​​استفاده می شود شامل بررسی سرطان یا سارکوم در ناحیه سر و گردن است.

توموگرافی انتشار پوزیترون (PET)

با توجه به سرعت متابولیک سریع سلول های سرطانی در مقایسه با سلول های طبیعی می توان با تصویربرداری PET ، اطلاعات مفیدی را در رابطه با سرعت فعالیت های متابولیکی سلول ها کسب کرد.

بیوپسی یا نمونه برداری

تشخیص نهایی سرطان بر اساس معاینه بافت و سلول های سرطانی زیر میکروسکوپ توسط یک آسیب شناس انجام می شود. نمونه برداری یا بیوپسی از بافت های سرطانی را می توان با استفاده از یک سوزن ریز یا فورسپس بیوپسی انجام داد. گاهی طی این روند ممکن است کل تومور با عمل جراحی خارج شود.

بیوپسی شامل برداشتن نمونه ای به اندازه چند میلی متر از تومور تحت بی حسی موضعی است. نمونه بررسی می شود تا تومور بدخیم یا خوش خیم، درجه بندی و توزیع آن تعیین شود.

معاینات آندوسکوپی

از آندوسکوپی معمولاً برای معاینه دستگاه گوارش، لوله‌های برونشیت، گردن رحم، پروستات، مثانه یا ناحیه سر و گردن استفاده می شود.

ماموگرافی

در ماموگرافی از تصویر اشعه ایکس برای بررسی تومورهای پستان استفاده می شود. در غربالگری سرطان پستان نیز از ماموگرافی استفاده می شود.

تشخیص و درمان سرطان با رادیوایزوتوپ‌ها

در تشخیص سرطان با رادیوایزوتوپ ها از تابش رادیواکتیو استفاده می شود. از ایزوتوپ ها می توان برای شناسایی سرطان های شایع مانند سرطان سینه، پروستات و روده بزرگ استفاده کرد.

آزمایشات آزمایشگاهی و نشانگرهای سرطان

آزمایشات آزمایشگاهی زمانی انجام می شود که گمان می رود بیمار مبتلا به سرطان باشد. برای این کار، یک نمونه خون برای بررسی دقیق تر از بیمار گرفته می شود. در برخی از سرطان ها، تعیین نشانگرهای سرطان مفید است. تعداد نشانگرهای تومور با توجه به فعالیت سرطان در جریان خون متفاوت است. از نشانگرهای تومور می توان در تشخیص، نظارت و ارزیابی پیش آگهی سرطان استفاده کرد. بروز مارکرها می تواند با آزمایش خون مشخص شود.

نشانگرهای تومور توسط بافت تومور درون خون ترشح می شوند. تشخیص مارکرهای تومور یا غلظت آنها ممکن است نشانگر ظهور سرطان یا عود آن باشد. حساسیت و دقت نشانگرها متفاوت است و افزایش غلظت آنها همیشه نشان دهنده وجود سرطان نیست. حتی ممکن است در همه بیماران سرطانی یافت نشود.

نمونه هایی از نشانگرهای تومور شامل، آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) برای سرطان پروستات و آنتی ژن سرطانی (CA) 15.3 برای سرطان پستان است.

آزمایش ژنتیک

این روزها در تحقیقات ژنتیکی در مورد ژنتیک بسیار صحبت شده است. آزمایش ژنتیک در ارتباط با موارد خاص سرطان می تواند مفید باشد. با این حال، آزمایش ژنتیکی نمی تواند سرطان را تشخیص دهد، اما می تواند بخشی از نقایص ژنتیکی را نشان دهد که مستعد ابتلا به سرطان هستند و از این طریق حساسیت ژنتیکی به سرطان را تشخیص می دهد. اما تاکنون آزمایش ژنتیکی جامع و ساده ای برای افراد علاقه مند به انجام آزمایش ژنی وجود ندارد.

درمان سرطان

درمان سرطان می تواند برای هر بیمار و با توجه به شرایط بیمار تغییر کند. نوع سرطان ، مرحله ای که سرطان در آن قرار دارد ، سایر عوامل در بدن بیمار و همچنین  امکانات درمانی، همگی می توانند تاثیر به سزایی در انتخاب مسیر درمان داشته باشند. شیمی درمانی یکی از پرکاربردترین درمان ها در سرطان است. این روش شامل داروهایی است که با سلول های سرطانی مبارزه می کنند که عوارض جانبی عمده ای را نیز در پی دارند. جراحی ، ایمونوتراپی ، پرتودرمانی و هورمون درمانی نیز در برخی موارد سرطان مناسب هستند.