سرطان کبد

کبد:

کبد (Liver) یک اندام بزرگ در بدن جانوران مهره‌دار به شمار می‌آید که در ناحیه فوقانی حفره شکمی، زیر دیافراگم قرار گرفته است. از آنجا که بیشتر ترکیبات جذب شده توسط روده از کبد عبور می‌کنند، این عضو به عنوان مرکز کنترل بدن عمل می‌کند که فرآیند‌های متابولیکی مختلفی را در خود ادغام می‌کند و همچنین دریافت و ارسال مولکول‌های سوختی (مانند کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها) مورد استفاده در متابولیسم انرژی را در بدن تنظیم می‌کند.

سلول‌های کبدی «هپاتوسیت» (Hepatocytes) نامیده می‌شوند که حدود 60 درصد از بافت کبد را تشکیل می‌دهند. آن‌ها در عملکرد‌های متابولیکی و ترشحی متعددی شرکت می‌کنند. گروه دوم سلول‌های مرتبط با کبد شامل سلول‌هایی به نام «سلول‌های کوپفر» (Kupffer cells) هستند که به عنوان ماکروفاژهای ستاره‌ای نیز شناخته می‌شوند و شبکه‌های عروقی را کنترل می‌کنند. وظیفه اصلی آن‌ها بازیافت گلبول‌های قرمزی است که دیگر عملکردی ندارند و در تجزیه هموگلوبین‌ها و جدا کردن آهن گروه هِم از آن‌ها نیز نقش اساسی دارند. کبد ترکیبات ترشحی خود را از طریق مجاری صفراوی و رگ‌های خونی به جایگاه‌های عمل آن‌ها منتقل می‌کند.

سرطان کبد چیست؟

این نوع سرطان زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های کبد با سرعت غیر‌طبیعی رشد می‌کنند و توموری را تشکیل می‌دهند که می‌تواند بدخیم (سرطانی) یا خوش خیم (غیر سرطانی) باشد. هنگامی که این سلول های سرطانی در کبد شروع می‌شوند، به عنوان سرطان اولیه کبد شناخته می‌شوند.

سرطان کبد در جهان:

این سرطان بیشتر در آقایان دیده می شود (در جوامع با شیوع کم سه برابر خانمها و در جوامع با شیوع زیاد هشت برابر خانمها دیده می شود).

5% درصد کل سرطان ها را تشکیل می دهد ولی بروز آن در نقاط مختلف جهان بسیار متفاوت است. بیش از 85 درصد موارد در کشورهای با شیوع بالای هپاتیت B دیده می شود (کشورهای آسیای جنوب شرقی و کشورهای جنوب صحرای آفریقا). در این کشور ها ویروس هپاتیت B به صورت عمودی از مادر به نوزاد منتقل می شود. در بسیاری از این کشورها سرطان کبد شایعترین نوع سرطان است.

در سراسر جهان سالانه بیش از 800/000 نفر به تشخیص سرطان کبد می رسند. همچنین با آمار 700/000 مرگ سالیانه سرطان کبد از علل اصلی مرگ ناشی از سرطان در سراسر دنیا است.

علاوه بر این، بسیاری از این جوامع در معرض سم آفلاتوکسین قرار دارند. که با اضافه شدن به هپاتیت B ریسک سرطان کبد را بالاتر می برد. در این کشورها سن شایع بروز سرطان 20 تا 40 سالگی است و حدود 50 درصد موارد در زمینه سیروز رخ می دهد.

در کشورهای غربی بعلت افزایش عفونت با ویروس هپاتیت C بروز این سرطان در حال افزایش سریع است. در این جوامع، بندرت سرطان کبد در سن زیر 60 سال اتفاق می افتد.

انواع سرطان کبد کدامند؟

به طور کلی بیماری سرطان به دو شکل کبد را درگیر می‌کند. در نوع اول سلول‌های بیمار سرطانی از خود کبد هستند و در آن گسترش پیدا می‌کنند. اما در نوع دوم سلول‌های سرطانی ابتدا در سایر اعضای بدن ایجاد شده‌اند و سپس به کبد منتقل می‌شوند. نوع دوم این بیماری شایع‌تر است.

کبد از چندین نوع سلول مختلف تشکیل شده است. به همین دلیل انواع مختلفی از تومورها می‌توانند در این عضو ایجاد شوند. برخی از این تومورها خوش خیم (غیرسرطانی) هستند و برخی دیگر سرطانی هستند و می‌توانند به سایر قسمت‌های بدن گسترش (متاستاز) پیدا کنند. این تومورها به دلایل مختلف ایجاد می‌شوند درمان‌های گوناگونی دارند. چشم انداز سلامتی یا بهبود به نوع تومور بستگی دارد. تومورهای خوش خیم کبد شایع‌تر عبارتند از:

همانژیوم (Hemangioma)

آدنوم (adenoma) کبدی

هایپرپلازی (hyperplasia)

کیست

لیپوم (Lipoma)

فیبروم (Fibroma)

لایمیوم (Leiomyoma)

هیچ یک از این تومورها مانند سرطان کبد درمان نمی‌شوند. در صورت ایجاد درد یا خونریزی ممکن است لازم باشد با جراحی برداشته شوند.

علائم اولیه سرطان کبد

احساس درد در ناحیه فوقانی شکم در سمت راست، یا نزدیک کتف راست

 بزرگ شدن کبد (هپاتومگالی) که می‌توان آن را به شکل توده ای در زیر دنده های سمت راست بدن احساس کرد

 تورم شکم (آسیت) یا نفخ شکم که به صورت یک توده، گسترش می‌یابد

یرقان، که به صورت زردی پوست و چشم ها و در اثر اختلال در عملکرد کبد به وجود می‌آید

غده سرطانی در کبد

خستگی و ضعف عمومی

زرد شدن پوست و چشم‌ها (یرقان)

علائم ثانویه سرطان کبد

کاهش وزنی که ارتباطی با تغییرات رژیم غذایی نداشته باشد

 کاهش اشتها یا احساس سیری، تنها پس از خوردن مقدار کمی غذا

حالت تهوع و استفراغ، در صورتی که ناشی از بیماری دیگری نباشد

ضعف عمومی و یا خستگی مداوم؛ ضعف و خستگی ادامه دار

تبی که ناشی از بیماری دیگری نباشد.

بزرگی کبد

بزرگ شدن طحال که به شکل توده ای زیر دنده های سمت چپ احساس می‌شود

بیشتر نشانه‌های سرطان کبد ممکن است مشابه علائم دیگر انواع عفونت‌ها و بیماری‌های خوش خیم کبد باشد. در سرطان کبد، علائم بیماری همگام با رشد تومورها و گسترش بیماری، تشدید می‌یابند. در صورت داشتن هر یک از علائم ذکر شده در بالا، لازم است به پزشک متخصص گوارش، کبد و آندوسکوپی مراجعه کنید.

علت ابتلا به سرطان کبد چیست؟

سرطان کبد زمانی اتفاق می‌افتد که تغییرات و جهش‌هایی در DNA  ایجاد شود. DNA ماده‌ای است که دستورالعمل‌هایی را برای هر فرآیند شیمیایی در سلول‌های بدن ارائه می‌دهد. جهش DNA باعث تغییر در این دستورالعمل‌ها می‌شود. این تغییرات نتایج مختلفی دارند. یکی از رایج ترین  این تغییرات رشد خارج از کنترل سلول‌هاست که در نهایت باعث ایجاد تومور می‌شود. تومور‌ها در واقع توده‌ای از سلول‌های سرطانی هستند. گاهی اوقات علت سرطان کبد مشخص است؛ مانند عفونت‌های مزمن و هپاتیت. اما گاهی این بیماری در افرادی رخ می‌دهد که هیچ بیماری زمینه‌ای ندارند و مشخص نیست که چه عواملی باعث بروز آن شده‌اند.

عواملی که می توانند خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش دهند

جنسیت (سرطان کبد در مردان بسیار شایع تر از زنان است)

قومیت، نژاد

عفونت مزمن ( طولانی مدت ) با ویروس هپاتیت B و یا ویروس هپاتیت C

سیروز ( سیروز بیماری است که در آن سلول های کبدی آسیب دیده و با بافت اسکار جایگزین می شوند).

بیماری کبد چرب غیر الکلی

سیروز صفراوی اولیه

بیماری های متابولیک ارثی

مصرف زیاد الکل

مصرف زیاد دخانیات و تنباکو

اضافه وزن و چاقی

دیابت نوع ۲

برخی بیماری های نادر نظیر : تیروزیمنی، پورفیریا پوستی تاردا، بیماری ذخیره گلوکوژن و بیماری ویلسون

آفلاتوکسین ها ( این مواد سرطان زا توسط قارچی ساخته می شوند که بادام زمینی، گندم، سویا، آجیل زمینی، ذرت و برنج را آلوده می کند)

وینیل کلرید و توریم دی اکسید  (قرار گرفتن در معرض این مواد شیمیایی خطر ابتلا به آنژیوسارکوم کبد را افزایش می دهد)

استرئیدهای آنابولیک  (استروئیدهای آنابولیک هورمون های مردانه ای هستند که توسط برخی از ورزشکاران برای افزایش قدرت و حجم عضلانی استفاده می شود. مصرف طولانی مدت استروئید آنابولیک می تواند خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش دهد)

برای جلوگیری از سرطان کبد چه کنیم ؟

1. خطر سیروز را کاهش دهید

سیروز به جای زخم کبد اطلاق می شود که خطر ابتلا به این سرطان را افزایش می دهد. با کمک موارد زیر می توانید خطر ابتلا به سیروز را کاهش دهید:

معتدل الکل بنوشید یا به طور کل از آن اجتناب کنید. اگر الکل می نوشید ، مقدار نوشیدن خود را محدود کنید. برای زنان ، این به معنای یک نوشیدنی در روز و برای مردان ، به معنای دو نوشیدنی در روز است.

وزن متعادل داشته باشید. اگر وزن فعلی شما متعادل است ، با انتخاب رژیم غذایی سالم و ورزش در بیشتر روزهای هفته در جهت حفظ آن تلاش کنید. اما در صورت نیاز به کاهش وزن ، تعداد کالری های دریافتی روزانه خود را کاهش داده و سطح ورزش خود را افزایش دهید. کاهش وزن را به تدریج (هر هفته 0.5 تا 1 کیلوگرم) انجام دهید.

2. واکسن هپاتیت B بزنید

با دریافت واکسن هپاتیت B می توانید خطر ابتلا به هپاتیت B را کاهش دهید. این واکسن را می توان تقریباً به همه افراد ، از جمله نوزادان ، سالمندان و کسانی که دارای سیستم ایمنی ضعیف هستند ، تزریق کرد.

3. برای جلوگیری از هپاتیت C اقداماتی انجام دهید

در حال حاضر ، هیچ واکسنی برای هپاتیت C وجود ندارد ، اما می توانید خطر ابتلا به این عفونت را کاهش دهید. مواردی مانند:

از وضعیت سلامتی شریک جنسی خود آگاه باشید. هرگز به روابط جنسی محافظت نشده مبادرت نورزید ، مگر اینکه مطمئن باشید شریک جنسی تان به HBV ، HCV یا هرگونه عفونت منتقله از راه جنسی آلوده نشده است. اگر از وضعیت سلامتی شریک جنسی خود اطلاعی ندارید ، هر بار که رابطه جنسی برقرار می کنید از کاندوم استفاده کنید.

از داروهای داخل وریدی (IV) استفاده نکنید ، اما در صورت نیاز از سوزن تمیز استفاده کنید. با تزریق نکردن داروهای غیرقانونی خطر ابتلا به HCV را کاهش دهید. اما اگر لازم است این کار را انجام دهید ، مطمئن شوید که هر سوزنی استفاده می کنید استریل باشد و آن را با دیگران به اشتراک نگذارید. مواد دارویی آلوده یکی از دلایل عمده عفونت هپاتیت C است.

هنگام انجام پیرسینگ یا خال کوبی به دنبال اماکن سالم و تمیز باشید. سوزن هایی که ممکن است به درستی استرلیزه نشده باشند می توانند ویروس هپاتیت C را گسترش دهند. قبل از سوراخ کردن (پیرسینگ) ، تاتو یا خال کوبی ، از مکان مورد نظر خود بازدید کنید و از کارکنان آن در مورد اقدامات ایمنی شان سوال کنید. اگر کارکنان از پاسخ دادن به سوالات شما امتناع کردند یا سوالات شما را جدی نگرفتند ، این را نشانه ای مبنی بر مناسب نبودن آن سالن در نظر بگیرید.

4. به دنبال درمان عفونت هپاتیت B یا C باشید

روش های درمانی مختلفی برای هپاتیت B و عفونت های هپاتیت C در دسترس است. تحقیقات نشان می دهد که درمان این بیماری ها می تواند خطر ابتلا به این سرطان را کاهش دهد.

5. با پزشک خود در مورد غربالگری سرطان کبد مشورت کنید

ثابت نشده است که غربالگری در عموم مردم ، خطر مرگ در این سرطان را کاهش دهد و به طور کلی برای همه توصیه نمی شود. افراد مبتلا به بیماری هایی که خطر این سرطان را افزایش می دهند ممکن است غربالگری را در نظر بگیرند ، مانند افرادی که مبتلا به بیماری های زیر هستند:

عفونت هپاتیت B

عفونت هپاتیت C

سیروز کبدی

نکات مثبت و منفی غربالگری را از پزشک خود جویا شوید. شما با هم می توانید بر اساس وضعیت تان تصمیم بگیرید که آیا غربالگری برای شما مناسب است یا خیر. غربالگری معمولاً هر شش ماه یکبار به وسیله آزمایش خون و معاینه سونوگرافی شکمی انجام می دهد.

درمان سرطان کبد

روش درمانی که برای سرطان کبد برگزیده می شود، به عوامل گوناگونی از جمله : سن بیمار سرطان کبد، وضعیت سلامتی کلی بدن بیمار، میزان پیشرفت و گسترش سرطان کبد، همکاری بیمار، بیماری های دیگری که فرد به آنها دچار است، مشکلات دیگر در ناحیه ی کبد و… بستگی دارد.

اما در زیر به روش های درمانی کلی که برای سرطان کبد بیان می شود، می پردازیم:

برداشتن تومور : یکی از راه های درمانی موثر، برداشتن تومور است، زمانی که عملکرد کبد به طور کلی مناسب است، می توان بخش کوچکی که کبد که دچار بیماری است و یا توموررا برداشت.

پیوند کبد : از راه های دیگر می توان به جایگزین کردن کبدی سالم به جای کبد معیوب استفاده نمود و پیوند کبد را انجام داد.

راه های درمانی دیگر منجربه ازبین بردن تومور مربوط می شود مانند :

کریوتراپی سلول های سرطانی: فریز کردن و انجماد کردن سلول های تومور

با استفاده از گرما تومور را از بین ببرند.

یا به وسیله ی پالس هاس الکترونیکی سلول های سرطانی را حذف کنند.

شیمی درمانی

پرتودرمانی

و…